Doen en laten, Judith Herzberg

Ik zocht een verjaardagsgedicht en bladerde door bundels. Al spoedig had ik me vastgelezen in Judith Herzberg, raak, raak, raak. Het verjaardagsgedicht werd Moed, alle andere teksten hielden evenzeer mijn aandacht. Voor nu zingt het liedje rond in mijn hoofd. Het verscheen oorspronkelijk in Dagrest (1984), de titel al zo raak, verwijzend naar Freuds idee van de Tagesreste, de onverwerkte daggebeurtenissen die gemetamorfoseerd met name in je dromen opduiken, maar ook andere onbewuste uitlaatkleppen vinden. Ik ben geen kritiekloze Freud-adept, wel ervan overtuigd dat er meer in je hoofd spookt dan je kunt en misschien wilt zien. Herzbergs poëzie wijst je, soms pijnlijkst, op onbewuste samenhangen.

Liedje

Lieg alsjeblieft niet tegen me
niet over iets groots niet over iets
anders. Liever hoor ik het
vernietigendste dan dat je liegt
want dat is nog vernietigender.

Lieg niet over liefde
iets dat je voelt of iets dat je
zou willen voelen. Liever word ik
bedroefd dan dat je liegt
want dat is nog bedroevender.

Lieg niet tegen me over gevaar
want ik voel toch je angst
en wat ik gewaar word is waar
of ik ken je niet en dat
is nog gevaarlijker.

Lieg niet tegen me over ziekte
liever kijk ik die diepte in
dan dat ik mij verlies in één
van jouw lieve verzinsels
want daarmee verlies ik me dieper

Lieg niet tegen me over sterven
want zo lang we er nog zijn
vind ik dat toegangsloze
niet mededelen wat je denkt
erger en zo veel doder.

Judith Herzberg

Die Kunst des Liebens, Erich Fromm

        Liefde is d'eenge kracht

        Liefde is d'eenge kracht die de ziel naar boven
        draagt tot de sfeer van het eeuwige leven
        van zelf; zij bevleugelt ook 't laagste streven
        daarom wil ik haar boven alles loven.

        Als ontgoocheling en twijfel ons ontrooven
        geloof dat menschheid eens omhoog zal zweven,
        laat ons dan 't wonder der liefde beleven
        een oogwenk maar: wij zullen weer gelooven.

        Al het moeitevolle inwendig schouwen
        en heel de spanning van de zielekrachten
        verwerven zwaar, wat Liefde spelend wint;

        daarom moet men op haar uitvloeiïng bouwen
        het nieuwe rijk, en de taak der gedachte
        is dat zij alle poorten open vindt.

        Henriëtte Roland Holst (1869-1952)

Van geluk gesproken - gedichten uit Nederland en Vlaanderen over voorspoed en geluk

Zondag kreeg ik een mood-enhancing bundeltje. Ik was er er blij mee en dat was ook de bedoeling. Alle geluk komt aan bod, van klein tot groot. Het leukste is het om het lukraak open te laten vallen en weer een gelukje te lezen. Niet ieder geluk spreekt mij aan, andere regels resoneren weer wel direct. Een enkel gedicht is wat banaal, op pagina 61 ontbreekt een 'd', er staan vooral veel fijne regels in. Over wrang geluk las ik ook en het resoneerde; ik wilde het eerst hier citeren, maar ach, die emotie herhaalt zich ook zonder hulpje.
J.C. Bloem, waar het de eerste keer openviel, is nog niet overtroffen:

De nachtegalen

Ik heb van 't leven vrijwel niets verwacht,
't Geluk is nu eenmaal niet te achterhalen.
Wat geeft het? - In de koude voorjaarsnacht
Zingen de onsterfelijke nachtegalen.
 

Lees ik nog wel?

Jazeker, maar hap snap en minder gestaag dan wenselijk. Veel externe en interne onrust, wegens overdagse drukte op de weg twee minuten voor, soms iets na afspraak rak tjak inparkeren, andere keren tijdens het conducteursfluitje net nog in de trein springen, laptop uitpakken en tik tik tik Belangrijke Saaie Teksten produceren, fluks over Hoog Catharijne (ook aan te raden als je geen haast hebt), als raketvrouw door de stad fietsen, bij de garage een lange links-rechtsdiscussie voeren, maar tussendoor uiteraard de letters niet laten liggen.
Ik lees querbeet door Kästners Lyrische Hausapotheke, meermaals, want, zegt mijn held van toen en nu: "Die Katharsis ist älter als ihr Entdecker und nützlicher als ihre Interpreten". Heeft ie toch mooi een eigen recente gedachte verwoord. Ik las beklemmende verhalen van Wolf Dietrich Schnurre, verstilde eenvoud in een verhaal van Ina Boudier-Bakker (titel van het bundeltje ben ik kwijt, het bundeltje zelf ligt ongetwijfeld op een van de stapels*), nu ook begonnen in haar De eeuwige ander, hecht geformuleerd, intreurig en ik vrees dat dat alleen erger wordt; voorts las ik de eerste pagina's van Tjechovs De dame met het hondje in het Russisch, toen kon ik even niet meer, over wankelmoedigheid in Het Dwaallicht van Elsschot, in de kranten artikelen over wat onze werkelijkheid heet te zijn, maar soms meer weg heeft van de twilight zone, over de liefde volgens Erich Fromm, over Pablo Casals die weer inspireert en dan zit ik regelmatig te watertanden bij langzame recepten en lees ik de avonturen van Kleine Beer voor, die jaren terug al ook mijn hart heeft gestolen. Er wordt altijd gelezen!

*Gevonden, het heet Honger en ligt inmiddels waar? Op een andere stapel, ergens.

Vertel me de waarheid over de liefde, W.H. Auden, vertaling Willem Wilmink

Eerder dit jaar las ik Wilminks vertalingen van Audens liefdesgedichten gebundeld in Tell me the Truth About Love. Ik had vergeten het hier te melden, misschien omdat ze niet in de smaak vielen?

De vertalingen zijn van wisselende kwaliteit, sommige matig, andere echt slecht. Wilmink slaat de plank flink mis. Hij zit consequent in een ander register dan Auden, au, au, au. Vaak geven de Nederlandse woorden net een andere toon aan beelden, regels en ook wel het hele gedicht.

Boven alles prefereer ik hier het origineel: Audens gedichten zijn genuanceerd, subtiel, fraai. Het verschil is al zichtbaar in de kaft, die van het Engelse bundeltje decent en prettig, die van de Nederlandse vertaling opzichtig rood met een foto van, jawel, Hugh Grant, een lompe verwijzing naar Four Weddings and a Funeral, waarin Funeral Blues wordt voorgedragen.

Het enige pluspunt was dat ik hierdoor de gedichten van Auden herlas, in het Engels, die vertalingen wil ik niet in m'n hoofd hebben.

En dan die ergernis dat de bundel Vertel me de waarheid over de liefde heet, terwijl het titelgedicht O, zeg me wat liefde beduidt (O Tell Me the Truth About Love) luidt.

Nee, dit was geen genoegen.

Klik op de foto als je wilt lezen wat anderen ervan vonden (weinig positiefs, kan ik hier al verklappen).

De een en de ander, Toon Tellegen

en de een wil nog iets zeggen, iets over liefde,
       iets wat hij nooit zeggen zal,
en de ander wil nog iets verzwijgen,
       wat hij nooit verzwijgen kan.

De dierenverhalen van Tellegen zijn prachtig, wijs, verrassend, tijdloos. Allemaal mooi.
De gedichten van Tellegen spreken mij minder aan, er klinkt wanhoop uit, waar het in de verhalen verdriet of berusting is. Een aantal gedichten raakt mij wel. Ik heb De een en de ander achter elkaar gelezen. Uitdrukkingen als "taaie schemering", "de uitlopers van de dood" en "de waarheid verstoort het denken" blijven je bij. Bepaalde beelden duiken in verschillende gedichten op.
De gedichten bieden geen vrolijke kijk op het samenleven van mensen, wel een realistische en treffende.

De bundel is een BookCrossing-boek en moet reizen. Een aantal gedichten wil ik graag hier houden:

De een vraagt:
wanneer is leven geen leven meer?
De ander wijst hem aan:
dit kan ontbreken (rechtvaardigheid)
en dit (schoonheid)
en dit (vrede) ...
       wijst overal om zich heen
... en dan nóg is het leven.

De zon schijnt,
er zijn mieren en madeliefjes en kleine zwarte vliegjes,
e er zijn distels en klitten,
en in de verte de zee die glinstert en schittert.

En radeloosheid, vraagt de een,
kan dat ook ontbreken?
______________________________________________________

De een legt zich bij de feiten neer,
roept naar de ander: 'Moet je ook doen!
Ze zijn zó zacht en onnauwkeurig ...'

De ander gaat de feiten nog te lijf,
verscheurt ze, verdoezelt ze en gooit ze weg.
'Ik voer nog achterhoedegevechten!' roept hij
met schorre stem.

Buiten bloeien dahlia's en goudsbloemen
en een gele roos.

'Ik droom,' roept de een, 'nu de slordigste dromen ...'
En ik, denkt de ander, sterf een achterhoededood,
door iets verdwaalds geraakt.
______________________________________________________

De een wijst:
       zijn dat wonden?
       wat denk je, bloed je nu dood?

De ander houdt zijn pas in,
knijpt zijn ogen dicht -
voorbijgangers blijven staan,
stoten elkaar aan:
       hij denkt na ...
       wie ...
       die man daar ...
       waarover ...
       over doodbloeden, hij denkt over doodbloeden na ...

Dan doet hij zijn ogen weer open
en zegt zacht:
       wat weet ik van doodbloeden af?
______________________________________________________

Ik moet sterk zijn, denkt de een,
ik moet mijzelf serieus nemen,
er mag niets knagen aan de fundamenten
van mijn bestaan -

maar op een ochtend, in het bestek van één enkele seconde,
houdt hij niet meer van de ander,
'nét niet meer,' zegt hij -
er vaart een schip voorbij -
'er hoeft maar dít te gebeuren' -
en mussen tsjilpen, kinderen hinkelen en zingen,
vallen op hun gezichten -
'of ik houd weer van jou,'

het verschil is klein, pijnlijk en onvindbaar.

Klik op de foto als je wilt lezen wat anderen ervan vonden.